Moderatör: Tolga Bey arkadaşların sizi daha iyi tanıyabilmesi için kendinizden bahsedebiilr misiniz?

Tolga Togan Düz:  Arkadaşlar merhaba tekrar. Adım Tolga Togan Düz. 97’de İTÜ’yü bitirdim. Sizler gibi endüstri mühendisliği bölümünden mezunum. O zamandan bu yana SAP danışmanlığı, yazılım geliştirme çalışmaları yapıyorum. İlk SAP maceram o zamanlar SAP Bilgi olarak isimlendirilen firmada başladı. Konu ile ilgili sağlam temelleri de orada aldım diyebilirim. Sonrasında bir süre freelance olarak çalıştıktan sonra, benzer işi anlaşabileceğim diğer danışman arkadaşlar ile bir firma kurarak devam etme kararı aldım. 2002 yılından bu yana da Arista Bilgi Teknolojileri olarak hizmet vermekteyiz

Moderatör: ABAP üzerine kendimizi geliştirmek istesek, illaki bütün SAP modüllerine hakim olmamız gerekir mi? Herhangi bir kursa gitmeden kendimizi ABAP konusunda yetiştirebilir miyiz? Lisansız bulabileceğimiz kaynaklar, video anlatımları ve programlar varmıdır?

Tolga Togan Düz: ABAP dili, SAP firmasının kendi ürünlerini geliştirmek için hazırladığı bir programlama dilidir. SAP sistemlerinin dışında kendi bilgisayarınıza kurup çalışma imkanınız kısıtlı olsa da var, bildiğim kadarıyla 90 günlük bir deneme sürümü var. Bunu indirip ABAP programlama dilini kullanacağınız SAP Netveawer sistemini kurabilirsiniz. SAP’ın içindeki lojistik ve finansal modülleri bilmenize gerek yok ABAP kodlamak için, ama biliyor olmanın çok ciddi artıları olur tabi. Youtube üzerinde “ABAP programlama” ya da İngilizce olarak “abap programming” şeklinde aratırsanız çokça kaynak bulabilirsiniz. Piyasada Türkçe kaynaklar da oluşmaya başladı, bunlardan da yararlanabilirsiniz. Ama ABAP’ı ya da SAP’ın diğer modüllerini öğrenmenin ve bunu kariyer olarak sürdürmenin yolu danışmanlık firmalarında görev almaktan geçer.

Moderatör:   ABAP’a hakim olan bir mühendis ürünlerin gelişimine SAP firmasının dışında da olsa katkı yapabilir mi ? Bunlar oluyor mu ?

Tolga Togan Düz: SAP firmasının dışında fikirsel olarak tabii ki katkıda bulunabilir (temel çekirdek ürünler için). Bunun yanında SAP danışmanlığı yapan bir firma, kendisine özel namespace alarak, ek modüller geliştirip SAP üzerinden tüm dünyada satılmasını sağlayabilir. Bunun için tabii belirli onaylardan vs geçmesi gerekiyor. Ama örneğin Materials Management isimli standart modül için standart bir geliştirme yapamaz.

Moderatör:   SAP firmasının dışardan katkıda bulunan kullanıcıların katkıları için belli bir satın alma mı söz konusu yoksa o katkının yapıldığı ürün satıldıkça pay alması mı sağlanıyor ?

Tolga Togan Düz: Ürün satıldıkça bir kar paylaşımı var diye biliyorum. Şimdiye kadar bizim böyle bir çalışmamız olmadı ama tahminim bu yönde.

Moderatör: Erp modüllerinin tamamını kullanmak isteyen bir firmanın ortalama geçiş zamanı ne olur bunu uygulamada en çok etkileyen faktörler hakkında bilgi verir misiniz ?

Tolga Togan Düz: Bu aslında modül sayısından çok süreçlerin ve işletmenin içinde bulunduğu sektörden kaynaklanan zorluklara göre değişir. Genel olarak çok fazla ek geliştirme gerektirmeyen, süreçlerinin önemli kısmı standart yazılımla karşılanan bir firmada yine de 1 yılı bulur.  Projenin mevcut durum analiz aşaması, kavramsal kısmı, uygulama (implementation) kısmı, ana veri toplama, eğitim gibi fazlarını da düşünürsek sağlıklı bir uygulama 1 yılı bulur.

Moderatör:  Dünya artık wireless’in kullanıldığı Erp sistemlerine geçerken Türkiye de hala çoğu şirketin Erp den haberi bile olmaması hakkında ne düşünüyorsunuz?

Tolga Togan Düz: “Wireless’ın kullanıldığı ERP” ifadesinde bahsettiğiniz, ERP yazılımının mobil platformlardan kullanılması ise, Türkiye’deki müşterilerde çok ciddi düzeyde mobil kullanım var. Ayrıca Türkiye’de şu anda 1500 üzerinde SAP müşterisi var. Tüm büyük holdinglerin şirketlerinde aktif olarak kullanılıyor

               Moderatör:  Tolga Bey işin içine tedarik zincirinin de katılmasıyla süreçlerin optimal hale getirilmesi arayışı neticesiyle geliştirilen kablosuz veri toplama sistemlerinden bahsediyorum. Bu sistemlerde örneğin çıkışı yapılan malzemenin kontrolü kablosuz internet aracılığıyla otomatik olarak yapılıyor ve stok sisteminden düşüşü sağlanıyor. Aslında burada sormak istediğim dünya bu kadar önem verirken bizim firmalarımız neden bu kadar ilgisiz ERP ye karşı?

              Tolga Togan Düz: Aslında aynı şeyi söylüyoruz. Kablosuz veri toplama dediğim, mobil platformlardan ya da üretim içindeki otomasyon cihazlarından veri toplanması ve ERP sistemlerine aktarılması, hatta bu çoğu yerde çift yönlü bilgi akışı şeklinde olur. Türkiyedeki ERP kullanıcısı firmalar bu açıdan hiç de geri durumda değiller. Ama toplamdaki firma sayısı içinde ne kadar ERP kullanan var derseniz, hala kullanabilecek kapasite olup da kullanmayan çok firma vardır.

Moderatör:  SAP i kullanabilmek için Windows Server kullanmamız şart mıdır, yoksa normal işletim sistemleri üzerine kurulup çalıştırılabilir mi?

Tolga Togan Düz: SAP’ın bahsettiğim 90 günlük deneme sürümü için Windows’un server sürümünün olmasına gerek yok. Windows 7 Professional 64 bit sürüme kurulabiliyor. Müşterilerin gerçek kullanım amacıyla kurdukları Windows sürümü server olmak zorundadır. Unix, AIX gibi diğer işletim sistemlerine de kurulabiliyor. Bir de eklemekte fayda var. SAP’ın ürün yaklaşımında ciddi değişiklikler var. Ön yüzde tümüyle web tabanlı, son teknolojik yenilikleri içeren SAP UI5, Fiori gibi yeni geliştirme araçları artık kullanıma başladı.

Moderatör:  Endüstri Mühendisi olarak Firmaların IT birimlerinde yapabileceğimiz işler neler kendine bu alanda bir gelecek çizmek isteyen mühendis adayı nelerin üzerine yoğunlaşmalı?

Tolga Togan Düz:  Kariyerine EM olarak devam etmek isteyen ama bir yandan da ERP konusunda çalışmak isteyen arkadaşlar, modül danışmanı olarak görev yapabilirler. Bu bahsettiğim danışmanlık firmasında görev almak. ERP yazılımı kullanan bir müşteri firmanın IT bölümünde çalışmak istiyorsanız yani masanın diğer tarafında yer alacaksanız, şirket içinde yapılacak en güzel ve gerekli iş, BPR dediğimiz süreç iyileştme çalışmasıdır. Hele ki firma ileriki dönemlerde ERP yazılımı almak ve projelendirmek istiyorsa bu iş çok daha önemli bir hale geliyor.

Moderatör:  Erp nin ne olduğu hakkında yeni bilgiler edinen biri olarak soruyorum. “SAP Almanların geliştirdiği bir muhasebe programıdır, ama bilişim sektöründe ERP olarak adlandırılır.” Böyle bir ifade gördüm. Bu bağlamda ERP ile SAP aynı şey midir ?

Tolga Togan Düz: “SAP almanların geliştirdiği bir muhasebe programıdır” ifadesi doğru değil. Yani tümüyle doğru değil. SAP firmanın adı aslında, ürünün adı değil. ERP kavramı Enterprise Resources Planning ifadesinin kısaltılmış şeklidir. Buna göre, SAP firması ERP yazılımı yapan bir firmadır desek daha doğru olur. Ürünlerinin adı, özellikle şimdiye kadar çok bilineni R/3 idi (Realtime, 3 de sürümün numarası). ERP yazılım kesinlikle sadece bir muhasebe programı değildir. İçinde bir işletmenin tüm fonksiyonlarını yürütebileceği modüller yeralır. Bu yazılım modeli, aslında SAP ERP ürününü özel bir durum da değil, diğer tüm ERP yazılımı üreten firmaların da ürünleri bu modeldedir. Bir örnek vermek gerekirse, Materials Management modülü, işletmenin, hammadde, yarı ürün, ürün, yardımcı malzeme gibi ana veri olarak isimlendirdiğimiz bilgilerinin yönetildiği modüldür. Ek olarak satınalma bölümünün günlük işlemlerini yürüttüğü işlemleri içerir.

Moderatör:   Erp yazılımlarına, şirketler tarafından tonlarca para ödenirken, neden hala basit bir raporlama Excel üzerinden yapılmaktadır?

Tolga Togan Düz: Bu konuda firmaların geçmişten gelen birtakım alışkanlıkları da oluyor ne yazık ki. Bir de Excel aslında kullanıcı açısından bakacak olursak, neredeyse sınırsız derecede esnekliğe sahip bir araç. ERP yazılımlarındaki standart raporlar, belirli bir beklentiyi karşılamak için hazırlanırlar. Bu sebeple olabildiğince ortak bilgileri raporlamak üzerine tasarlanırlar. Her firmanın kendine özgü rapor gereksinimleri ERP projelerinin uygulama aşamasında gerçekleştirilir. Raporlar için önce bir analiz (AS-IS), sonra tasarım (TO-BE) ve sonra gerçekleştirme çalışması yapılır. Bu sebeple AS-IS aşamasında firma içinde kullanılan raporların mümkün olduğunca rafine edilmesi, tekraryalan bir takım raporların birleştirilmesi gibi süreç iyileştirici çalışmaların yapılması lazım.

Moderatör:  Yeni çıkabilecek raporlama ihtiyaçları için bulunan firmadaki personellere eğitim veriliyor diye biliyorum bu konuda eğitimler ne kadar başarılı oluyor ? 

Tolga Togan Düz: Öncelikle eğitimi veren ERP raporlama danışmanının deneyimine göre değişir diyelim. Eğitimde anlatılması gereken asıl nokta, yazılımın raporları nasıl sunduğu, raporlama araçlarının ve son kullanıcının bunlardan nasıl yararlanacağıdır. Bunu son kullanıcı eğitimi olarak isimlendirelim. Bunun öncesinde ve en az eğitim kadar önemli olan konu, rapor analizinin doğru yapılması, ERP sisteminin modüllerinde oluşan/üretilen bilgilerin raporlara doğru yansımasından emin olunmasıdır.

Moderatör:  Tez konusunu erp üzerine yapmak isteyen biri olarak, Canias Netsis veya SAP’den hangisini kullanmamız anlamamız daha kolay olur? Modüllerden birini kullanacağız sadece. Hangisi tavsiye edersiniz?

Tolga Togan Düz: ERP konusunda tez yazıyorsanız, kendinizi çok da kısıtlamayın, işin mantığını anlamak daha doğru. Herhangi bir ürün olması yeterlidir. Çünkü tümünde benzer özellikler var.

Moderatör:  Bir ERP projesinde hangi roller vardır?

Tolga Togan Düz: Bir ERP projesinin temelde iki tarafı var. Birincisi yazılımı satınalan ve kullanmayı hedefleyen müşteri firma, diğeri de ilgili ERP yazılımı konusunda lisans satma ve danışmanlık hizmeti verme yetkisi olan servis iş ortağı. Tabii 3. taraf da ERP yazılımının kendisini üreten firmadır. Genelde proje müşteri firma ile servis iş ortağı arasında geçer. Müşteri firma tarafında, bir proje sponsoru olması şarttır. Bu kişi genelde üst düzey yönetici olabilir, bazı durumlarda CFO hatta CEO da olabilir. Yeni müşteri tarafında bir proje yöneticisi (işin büyüklüğüne göre birden fazla PY de olabilir) Alan uzmanları olarak isimlendirdiğimiz, müşteri firmanın iş süreçlerine hakim kişiler. Yine müşteri tarafında varsa yazılım uzmanları (mevcut sistemlere destek verenler). Servis iş ortağı tarafında ise yine bir proje yönetici, proje kapsamında yeralan modüller için modül danışmanları ve standart modüller ile karşılanamayan iş gereksinimlerinin gerçekleştirilmesi için yazılım uzmanları (SAP özelinde ABAP danışmanları).

Moderatör:  Erp Danışmanları genel olarak ne yaparlar?

Tolga Togan Düz: ERP danışmanları genel olarak ne yaparlar? Müşteri firmanın iş süreçlerini inceleyip, mümkünse bunlarda iyileştirme yapıp, sonrasında iş sürecinden kaynaklanan gereksinimlere göre yazılımda yeralan uyarlama/konfigürasyon dediğimiz kısımları değiştirerek standart yazılımın gereksimini karşılamasını sağlarlar. Bu bahsettiğim modül danışmanları için geçerli. Standart yazılımda yeralan uyarlama/konfigürasyonun yetmediği durumlarda yeni programların geliştirilmesini tarif eden teknik spesifikasyonlar (kısaca spek) yazarlar. Bu spekler yazılım uzmanı danışmanlar tarafından tarafından sistem standardına ek olarak sıfırdan geliştirilir ve sanki standart yazılımın bir parçasıymış gibi kullanıcıya sunulur.

Moderatör:  Kurumsallasma projelerin cogunda Erp önerileri başta geliyor dolayisiyla Erp danismanligi gerektiren süreçler soz konusu ilerde Erp danışmanlığınin onu açık görünüyor gibi sizin bu konudaki yorumlariniz nelerdir ?

Tolga Togan Düz:  Kurumsallaşmak için ERP projesi yapmak kısmen doğru. Ben bir firmanın hiçbir yazılım ürünü kullanmadan da kendi iş süreçlerinde iyileştirme yapabileceğini savunurum. Bu belki de EM’in en saf şekilde uygulanışı olabilir. Yani bir firma tüm iş süreçlerini öncelikle kağıt üzerinde düzeltebilmelidir. Yazılım bir araçtır sonuçta. Örneğin stok kartlarının (SAP’ta malzeme ana verisi) nasıl olması gerektiğini henüz netleştiremeyen bir firma ERP kullanımı ile bunu yapamayacaktır. ERP içindeki belli fonksiyonlar, hazır gelen süreç tarifleri belli ölçüde yardımcı olur ama o kadar. ERP danışmanlığının önü bu bakımdan gayet açık durumda. Hele ki ERP yazılımı üreten SAP gibi firmaların, yazılım üzerinde neredeyse baştan sona yenilikler yapması, sektörü sürekli canlı tutacaktır.

Moderatör:  Çoğu kucuk capli ama buyumekte olan firma erp yazilimlari kullanmaktan çekiniyor. Bunlarin temel nedenlerini sorguladigimizda calisan yetersizligi ve başlangıç maliyetler başta olmak üzere maliyet konusunu görüyoruz. Sizce bu cekinceler ne kadar dogru bunları aşmak için nasıl bir strateji uygulanmasini onerirsiniz ?

Tolga Togan Düz: Bu çekincelerde haklılar, çünkü ERP yazılımları toplam sahiplenme maliyeti (TCO) açısından ciddi yük getiriyor. ERP yazılımına geçmeden önce firmaların iş süreçlerini yalınlaştırması, kritik noktalara deneyimli iş analistlerini alması yerinde olur. Ayrıca yazılımların fiyatlandırma modellerine göre daha cazip fırsatlar çıkabiliyor ve bu modeller zaman içinde de değişebiliyor. Örneğin kısıtlı kullanıcı ve kısıtlı iş sireçlerini kapsayacak şekilde kontrollü bir ERP projesi başlatabilirsiniz. Sonrasında gereksinimlerinize göre diğer modülleri de kullanıma alabilirsiniz.

Moderatör:   Kurumsal firmalarin disinda çoğu kobilerde logo veya kendi gelistirdikleri erp modullerine sıkça rastliyoruz. Bu konuda yerli marka erp leri basarili buluyor musunuz? Nedenlerini belirtir misiniz ?

Tolga Togan Düz: Yerli marka ERP’leri iç pazar konusunda başarılı buluyorum, çünkü zaten ortaya çıkışları ülkemizdeki gereksiminlerden oldu. Ayrıca ERP projesi aslında firmalar için de oldukça yorucu ve masraflı bir süreç. Bu sebeple her firmanın çok kapsamlı bir ERP yazılımı seçmesi de her zaman doğru olmayabilir.

Moderatör:  Sap eğitimlerinde Sap programının nasıl kullanıldığını mı anlatıyorlar yoksa nasıl geliştirilebileceğinimi öğretiyorlar ? Endüstri mühendisleri daha çok hangi kısımdalar geliştirenler tarafında mı yoksa kullanan tarafta mı ?

Tolga Togan Düz: Yazılımın her yönü ile ilgili eğitimler mevcut. Modüllerin ve yazılım geliştirmenin (ABAP) eğitimleri farklı. Örneğin MM, SD (Sales & Distribution) modüllerinin eğitimini ayrı ayrı alabilirsiniz. Sonrasında ABAP eğitimi de alabilirsiniz.  Bazı eğitimler belli konulara daha çok odaklandığı için önkoşul olarak diğer eğitimleri de almış olmanız beklenebiliyor.

Moderatör:  İsteksiz, yeniliğe direnen personellerle ERP projesinde başarılı sonuç nasıl alınabilir ?

Tolga Togan Düz: İsteksiz ve yeniliğe direnen personel için birtakım kariyer değişiklikleri planlanabilir bu durum ne yazık ki sıkça olabiliyor, yıllar geçtikte firma içinde bazı pozisyonlardaki kişiler, sahip oldukları ve kendi tekellerindeki bilgi birikiminin ERP projesi ile birlikte firmanın diğer bölümlerine de açık duruma gelmesinden endişe edebilirler. Aslında ERP projeleri tam da bu sebeplerle yapılmaktadır. Firma içinde bilginin paylaşılması, süreçlerin kişilere bağımlı olmaktan çıkarılması için. Bu sebeple, firma tarafındaki proje sponsorlarının İnsan Kaynakları bölümü ile bir arada çalışarak, bu tür kişilere güvence vermesi, yeni birtakım roller tarif ve teklif etmesi çözüm olabilir. Tabi kişilik olarak çok ümitsiz durumda olanlar varsa ne yazık ki son çözüm olarak iş sözleşmesinin sonlandırılması da gerekebilir. ERP uygulaması ile firma içinde yeni rollerin de ortaya çıkabileceğini unutmamak lazım.

Moderatör: Sağlık hizmetlerinde Hastanecilikten, medikal cihaz üretimine ve distribütörlüğüne, ilaç depolarından ilaç üreticilerine kadar tüm sistemde SAP ERP uygulamaları kullanımı giderek artmaktadır .Bu konuda Yöneticilere önerileriniz nelerdir ?

Tolga Togan Düz: Sektöre özel çok fazla bir şey söyleyemem, proje deneyimimiz yok.Ancak genel ERP uygulama koşulları ve dikkat edilmesi gereken noktalar burada da geçerli aslında. Örneğin standart SAP ERP sistemi yerine, SAP’ın EHS olarak isimlendirdiği sektöre özgü bir çözümü var, bunu tercih edebilirler, SAP ERP sisteminde sektörel gereksinimleri karşılamak yerine EHS içinde halihazırda gelen ve geliştirme konuu olan fonksiyonlar tercih edilebilir örneğin. Bu aslında doğru ERP ürününü tercih etmek ile ilgili bir konu. http://www.sap.com/solution/lob/sustainability/software/ehs-management-health-safety/index.html Genel olarak yazılımın standardına mümkün olduğunca sadık kalmak, ileride ortaya çıkabilecek olan bakım masraflarını en aza indirir. ERP projelerinde ek yazılım geliştiren biri olarak bunu söylemiş olmam biraz garip gelebilir ancak böyle olduğunu kabul etmek lazım.

Teklifimizi kabul eden sorularımızı içtenlikle cevaplayan ve bunu bir daha tekrarlamamız gerektiğini söyleyen Tolga Bey’e verdiği değerli bilgiler için çok teşekkür ederiz. 

Bir sonraki Endüstri Mühendisliği Günleri Soru Cevapta görüşmek üzere. Selametle.


muratbilginer